In memoriam Dirk-Jan Bijker
In de nacht van 10 oktober 2001 kwam er plotseling een einde aan het leven van Dirk-Jan Bijker. Hij wist – met drie zware hartoperaties achter de rug – dat zijn leven extra kwetsbaar was. ‘Ik kan niet uitgaan van een gemiddelde levensverwachting. De eeuwigheid staat voor mij niet heel ver weg’, zei hij dit voorjaar in een interview. Maar toch beleven we als werkers bij de EO zijn dood als een geweldige schok.
In de meer dan dertig jaar dat hij voor de EO gewerkt heeft – als cameraman, regisseur, programmamaker, programmaleider, producent en presentator – heeft hij samen met anderen het gezicht van de EO-televisie bepaald. In de jaren zeventig deed hij dat vooral als maker van verkondigende programma’s, zoals De wind blaast waarheen hij wil, Windkracht 16 en de bijbelstudieprogramma’s van Henk Binnendijk. In de jaren tachtig bepaalde hij de richting van de EO-televisieprogramma’s door als programmaleider de grote lijnen van de programmering uit te zetten en afdelingshoofden en programmamakers te inspireren en te enthousiasmeren. Maar gaandeweg ervoer hij het werken in strakke structuren, het vele vergaderen en de ingewikkelde besluitvormingsprocessen als beknellend en als een belemmering om echt creatief te zijn. Het was voor hem een bevrijding, toen hij in de jaren negentig – als onafhankelijk producent buiten, maar wel voor de EO werkend – weer zelf programma’s kon maken en daar zijn hart in kon leggen.
En zo bepaalde hij in die jaren – tot op de dag van vandaag – opnieuw het gezicht van de EO-televisie met programma’s als Wereld van verschil, Disco, Mir@kel en (ook in de rol van presentator) Niets meer te verliezen, Wittewierum en Bijker. Een nieuw programma, Bijker ontmoet stond op stapel. En hij bruiste nog van de ideeën.
De Dirk-Jan Bijker van de laatste jaren – ouder, grijzer, kwetsbaarder, ruimer, meer door het leven getekend – maakte andere programma’s dan de jonge, pasbekeerde hippie die in 1970 zijn diensten aan de EO aanbood. In de jaren zeventig waren zijn programma’s sterk getuigend: zwart/wit, radicaal, man en paard noemen, iedereen moet het weten, het Woord moet verkondigd worden! De laatste jaren waren zijn programma’s opener, zoekender, liet hij meer ruimte voor vragen, ook omdat die er in zijn eigen leven meer waren dan vroeger. Naarmate hij ouder werd, moest hij steeds minder hebben van vrome clichés, mooie verhalen, schone schijn en stoere façades en probeerde hij door te stoten naar de kern en door te vragen tot op het bot: wat geloof je echt, wat is je diepste zekerheid, als alle menselijke stutten wegvallen? Vooral bij kerkmensen, bij christenen probeerde hij door de buitenkant heen te prikken naar het echte geloof, het echte even: heeft de keizer kleren aan?
Maar het hart van Dirk-Jan trok het meest naar mensen aan de rand van het leven en aan de rand van de samenleving; naar mensen die klappen hadden opgelopen, mensen die leden aan ziekten, mensen die leden aan het leven. Bij hen was hij niet confronterend, maar luisterde hij vooral van hart tot hart: naar hun levensverhaal, hun pijn, hun angsten, hun twijfels, hun diepste verlangens. Hij wilde kloven overbruggen: niet allereerst door een boodschap te brengen, maar door zelf boodschap te zijn. Hij liep met mensen mee op hun zoektocht, ook als ze niet gelovig waren. Daarin is hij door de mensen van de kerk niet altijd begrepen. Dat deed hem pijn, maar als leerling van zijn Meester kon hij niet anders dan zó met mensen omgaan.
Dwars door alle veranderingen heen die hij zelf en zijn programma’s doormaakten, bleef zijn drijfveer dezelfde: Gods grote liefde voor verloren mensen. Dirk-Jan hield van God en hij hield van mensen. Hij zelf had Gods ontferming in Jezus Christus op het allerdiepst ervaren en leefde vanuit die ontfermende liefde.
De EO verliest in Dirk-Jan Bijker een kind van God met een groot hart, een begenadigd programmamaker, een reus van een vriend, een ‘amigo’, een mensenmens, een man die in zwaar weer aan het EO-roer heeft gestaan en het schip naar ruime zee heeft gestuurd, een man die verloren zonen en dochters bij Gods Vaderhart wilde brengen. We danken God voor wat hij ons in Dirk-Jan Bijker heeft gegeven. We bidden om Zijn kracht voor Tonneke en de kinderen die in hem onvoorstelbaar veel hebben verloren. En we bidden voor de EO dat we in zijn spoor verder mogen gaan: vanuit Gods liefde in Jezus Christus eindeloos veel van mensen houden en dat in onze programma’s uitstralen.
In memoriam Dirk-Jan Bijker – Visie – Ad de Boer – 20 oktober 2001